1. Rozmawiaj z dzieckiem regularnie. Dziecko potrzebuje kontaktu słownego, by rozwijała się jego mowa. Używaj prostych, pełnych zdań, unikaj przesadnego „dziecięcego języka”, różnicuj intonację i tempo mówienia. Zwracaj się bezpośrednio do malucha, dając mu czas na odpowiedź. Opisuj codzienne czynności – przy ubieraniu nazywaj części ciała i ubrania, przy jedzeniu – smaki i rodzaje pokarmów, przy pracach domowych – informuj, co robisz.
2. Wspieraj prawidłowe żucie i połykanie. Karmienie piersią (jeśli to możliwe) oraz wprowadzanie pokarmów stałych ćwiczy aparat artykulacyjny. Ogranicz smoczki i wprowadzaj twarde produkty, np. marchewkę czy jabłko, gdy dziecku wyrzynają się zęby. Zwracaj uwagę na sposób oddychania – oddychanie przez usta może wpływać na ustawienie języka i żuchwy, a w konsekwencji na wady wymowy i częstsze infekcje.
3. Obserwuj słuch dziecka. Dziecko powinno reagować na dźwięki i mowę otoczenia. Jeśli nie reaguje, warto skonsultować się z lekarzem. Włączaj zabawy dźwiękowe – pytaj „Co słyszysz?” i szukajcie źródła dźwięku razem, aby rozwijać jego uwagę słuchową. Nie lekceważ infekcji uszu, ponieważ mogą prowadzić do problemów z mową.
4. Nie naciskaj na mówienie. Rozumienie języka zawsze wyprzedza jego artykulację. Nie wymuszaj wymawiania trudnych głosek – może to prowadzić do błędów trudnych do późniejszej korekty.
5. Naśladuj dźwięki dziecka. Wprowadzaj proste wyrazy dźwiękonaśladowcze, np. odgłosy zwierząt (piesek „hau, hau”, koza „mee, mee”) lub pojazdów („e-o, e-o” – samochód policyjny).
6. Mów w kontekście konkretnych przedmiotów. Odwołuj się do rzeczy w zasięgu wzroku dziecka i powtarzaj informacje, by wzmocnić naukę. Zachęcaj do kontaktu wzrokowego.
7. Czytaj i opowiadaj bajki. Książki rozwijają wyobraźnię, poszerzają słownictwo i są świetną formą spędzania czasu razem.
8. Rymowanki i zabawy paluszkowe. Nauka prostych wierszyków oraz zabawy ruchowe wspierają rytm i koordynację, które są ważne dla płynnej wymowy.
9. Zachęcaj do odpowiedzi. Zadawaj proste pytania i czekaj na reakcję dziecka. Jeśli nie odpowiada, sam udziel prostej odpowiedzi, pokazując model rozmowy.
10. Twórz przyjazną atmosferę rozmowy. Unikaj ciągłego poprawiania wymowy – krytyka może zniechęcić dziecko do mówienia i spowolnić rozwój mowy.
11. Ćwiczenia oddechowe. Dmuchanie na lekkie przedmioty, bańki mydlane, instrumenty dęte, słomki czy zdmuchiwanie świeczki rozwijają kontrolę oddechu, istotną dla artykulacji.
12. Gimnastyka buzi i języka. Zabawy ruchowe języka i ust (oblizywanie, całuski, „koniki”, wysuwanie języka, liczenie zębów) wspierają rozwój aparatu mowy.
13. Śpiewaj razem z dzieckiem. Muzyka rozwija słuch, rytm i mowę, a wspólne śpiewanie jest też zabawą.
14. Ogranicz czas przed telewizorem. Programy telewizyjne są mało zrozumiałe dla małego dziecka. Wybieraj wartościowe treści i komentuj je wspólnie.
15. Uważnie słuchaj dziecka. Gdy próbuje się komunikować, poświęć uwagę i zachęć do pokazywania lub gestykulowania, jeśli brakuje mu słów.
16. Rysowanie i malowanie. Ilustrowanie opowieści pomaga dziecku lepiej zrozumieć treść i wspiera rozwój językowy.
17. Szanuj naturalną dominację ręki. Nie wymuszaj zmiany ręki dominującej – może to negatywnie wpłynąć na mowę, a nawet prowadzić do jąkania.
18. Wspieraj rozwój ruchowy. Aktywność fizyczna, jazda na rowerze, hulajnodze, wspinaczka i ćwiczenia manualne rozwijają motorykę, która jest powiązana z prawidłową artykulacją.

Opracowała Joanna Kutowicz

na podst. „Poradnika Logopedycznego ABC”